Ders 1 | Kirletici Parametrelerinin Sınıflandırılması
Çevre Kimyasının Temel Dili ve Kirlilik Parametreleri
- Çevre kimyasının kapsamı: kaynak (source), reaksiyon (reaction), taşınım (transport), etki (effect) ve akıbet (fate) üzerinden çevresel değişimin incelenmesi.
- [BÜYÜK TUZAK] Kirlilik (pollution) ile kirletici (pollutant) arasındaki fark; doğal bir maddenin de doğal düzeyinin üzerine çıktığında kirletici olabilmesi.
- Çevresel akış: kaynak (source) → taşınım yolu (pathway) → çevresel bölümler (environmental segments) → alıcı (receptor) / tutucu ortam (sink).
- Türleşme (speciation) kavramı ve aynı element/bileşiğin farklı kimyasal türlerinin farklı özellikler gösterebilmesi.
- Eşik Sınır Değer (TLV) kavramı ve maruziyet koşulları.
- Birleşik etkiler: sinerjizm (synergism) ve antagonizm (antagonism).
- [EN ÇOK HATA YAPILAN YER] Kirlilik parametreleri için tek bir sınıflandırma ağacı yoktur; aynı parametre beş bağımsız sınıflandırma ekseninde farklı açılardan değerlendirilebilir.
- Sınıflandırma Ekseni 1 — Doğada bulunma/köken: doğal (natural) ve insan faaliyetleriyle oluşan (human-generated).
- Sınıflandırma Ekseni 2 — Kimyasal yapı: özgül (specific), kolektif (collective) ve grup (group) parametreleri.
- [EN ÇOK HATA YAPILAN YER] Kolektif ve grup parametrelerinin aynı olmadığı; kolektif sınıflandırmanın ortak özellik/etkiye, grup sınıflandırmasının ise benzer yapıya dayandığı.
- Sınıflandırma Ekseni 3 — Çevre mühendisliği yaklaşımı: fiziksel, kimyasal ve biyolojik parametreler.
- Fiziksel parametre karşılaştırması: bulanıklık (turbidity) ve renk (color), oluşum mekanizmaları ve başlıca kaynakları.
- [BÜYÜK TUZAK] Kimyasal parametrelerin inorganik/organik alt sınıflandırması bağımsız yeni bir ana eksen değil, kimyasal dalının iç görünümüdür.
- Kimyasal parametre ağacı: inorganiklerde metaller ve ametaller; organiklerde tekil (single) ve kolektif/grup parametreleri.
- Sınıflandırma Ekseni 4 — Kirlilik türü: konvansiyonel, konvansiyonel olmayan, mikrokirleticiler ve besin maddeleri.
- Mikrokirleticiler (micropollutants): doğal/sentetik organik kimyasallar ve bazı endüstriyel metallerin çok düşük derişimlerde dahi yüksek toksisite gösterebilmesi.
- Besin maddeleri (nutrients) ve aşırılık zinciri: aşırı besin maddesi → alg/sucul ot büyümesi → aşırı çoğalma → oksijen azalması → sediment birikimi.
- Sınıflandırma Ekseni 5 — Dönüşüm davranışı: konservatif (conservative) ve konservatif olmayan (non-conservative) maddeler.
- [EN ÇOK HATA YAPILAN YER] Özgül/kolektif/grup ile fiziksel/kimyasal/biyolojik sınıflandırmalarının birbirine eşitlenmemesi; konservatif kavramının da konvansiyonel kirlilik türüyle karıştırılmaması.
- Uygulama: Pb, SO₄²⁻, CHCl₃ ve COD parametrelerinin kimyasal parametre sınıflandırma ağacında uygun dallara yerleştirilmesi.
-
1. hafta final kavram haritası: çevresel akış, kimyasal/etki kavramları ve beş bağımsız sınıflandırma ekseninin birlikte tekrarı.
- Resmî ders planında ilk haftanın çerçevesi çevre kimyasının tanımı ve amacı ile kirlilik parametrelerinin sınıflandırılmasıdır.
Ders 1 | Kirletici Parametrelerinin Sınıflandırılması
